Wielkie organy z kościoła Świętej Trójcy w Gdańsku

 

W LATACH 2008-2018 W KOŚCIELE ŚWIĘTEJ TRÓJCY W GDAŃSKU
FRANCISZKANIE Z POMOCĄ WIELU OSÓB, FIRM I INSTYTUCJI ODBUDOWALI
MANIERYSTYCZNO-BAROKOWE ORGANY (1616-1618, 1703, 1757)

Manierystyczno-barokowe organy we franciszkańskim kościele Świętej Trójcy w Gdańsku to jeden z największych zabytków ruchomych na Pomorzu. 45-głosowy mechaniczny instrument z wiatrownicami klapowo-zasuwowymi umiejscowiony jest we wschodniej części świątyni, blisko lektorium. Instrument posiada pięć sekcji brzmieniowych, w tym dwie sekcje pedałowe, co jest unikalnym rozwiązaniem konstrukcyjno-stylistycznym w barokowym budownictwie organowym. Manierystyczny wystrój plastyczny szafy głównej, przedniej i empory organowej należy do najpiękniejszych i najznakomitszych przykładów tej stylistyki w Europie. Do jednorodnej konstrukcji przylega dobudowany na początku XVIII w. balkon z oddzielną szafą w stylu późnobarokowym, ozdobiony rozrzeźbionymi motywami akantu oraz naturalnej wielkości orkiestrą anielską. Organy wybudował najprawdopodobniej Merten Friese w latach 1616-1618. Manierystyczną oprawę szaf organowych wykonał Hans Schnabel. W roku 1703 Tobias Lehmann dobudował do organów, od strony południowej, oddzielną szafę pedałową, w której umieścił największe piszczałki tej sekcji. W 1757 roku Friedrich Rudolf Dalitz dokonał ostatniej barokowej rozbudowy instrumentu.
W roku 1914 Otto Heinrichsdorff kompletnie wymienił zawartość organów, budując praktycznie nowy, 58-głosowy instrument. W trakcie drugiej wojny światowej, w roku 1943, wykonano fotograficzną i rysunkową dokumentację zabytkowych elementów organów, a następnie zdemontowano je i wywieziono na Żuławy. Po wojnie zdemontowane elementy powróciły do Gdańska i były składowane na poddaszu kościoła Świętej Trójcy. Dawny oryginalny istrument przetrwał tylko w formie szczątkowej. Szczęśliwie zachowało się ok. 65% substancji zabytkowej empor, prospektów
i szaf organowych. W roku 1960 odbudowano balkon i prospekt szafy pedałowej z roku 1703.
W latach 2008-2018 z inicjatywy franciszkanów, przy wsparciu wielu osób, firm i instytucji, wykonano pełną konserwację, rekonstrukcję i montaż pozostałych historycznych balkonów, prospektów oraz szaf organowych, umieszczając w nich (w latach 2012-2018) kolejny nowy instrument o brzmieniu manierystyczno-barokowym.

W imieniu Zakonu Braci Mniejszych Konwentualnych (franciszkanów) projektem odbudowy organów kierował
o. dr Tomasz Jank, gwardian klasztoru i rektor kościoła przy wsparciu dra hab. Andrzeja Mikołaja Szadejki (organisty, nauczyciela akademickiego i animatora życia muzycznego, prezesa Stowarzyszenia Przyjaciół Kościoła Świętej Trójcy „Dziedziniec”) oraz Marii Zakrzewskiej (konserwatora zabytków).

Ogromne zadanie, jakim była odbudowa organów w kościele Świętej Trójcy w Gdańsku, podzielono na dwie części: konserwację zachowanych elementów wraz z odbudową szaf
i prospektów organowych oraz budowę nowego instrumentu. Prace konserwatorskie poprzedziła żmudna inwentaryzacja, której początki sięgają roku 2003, a której zwieńczeniem była pełna dokumentacja opracowana przez Katarzynę Darecką w roku 2006. Właściwą odbudowę/konserwację organów można było rozpocząć dopiero po pozyskaniu przez franciszkanów pierwszej dotacji
z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, co nastąpiło w roku 2008.

Po wykonaniu w roku 2008 szeroko zakrojonych prac budowlano-konserwatorskich w obrębie przyszłej inwestycji (renowacja lektorium, konserwacja ściany wschodniej korpusu głównego, konserwacja prospektu pedałowego odtworzonego w 1960 r., budowa konstrukcji empory) w latach 2009-2015 przeprowadzono prace konserwatorskie przy prospektach i szafach organowych. Prace i montaż wykonała firma „DART” S.C. PRACOWNIE KONSERWATORSKIE z Gdańska pod kierunkiem Jacka Dyżewskiego (prace stolarskie i snycerskie) przy współpracy z zespołem konserwatorów kierowanym przez Jolantę Pabiś-Ptak (konserwacja i rekonstrukcja polichromii). Ostatnie prace konserwatorskie wykonano w roku 2018 przy balustradzie lektorium (rekonstrukcja polichromii).

W latach 2012-2018 nowy instrument o brzmieniu manierystyczno-barokowym wybudowała – wyłoniona podczas międzynarodowego konkursu organmistrzowskiego – firma ORGELWERKSTATT WEGSCHEIDER z Drezna pod kierunkiem Kristiana Wegscheidera przy współpracy z firmą SLJ BUDOWA ORGANÓW Szymona Lecha Januszkiewicza z Pruszcza Gdańskiego, według założeń i wytycznych oraz pod nadzorem dra hab. Andrzeja Mikołaja Szadejki.

Prace konserwatorskie i budowa instrumentu zostały wsparte finansowo przez
Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Gminę Miasta Gdańska, Prowincję Braci Mniejszych Konwentualnych pw. św. Maksymiliana Marii Kolbego w Polsce (franciszkanów), Stowarzyszenie Przyjaciół Kościoła Świętej Trójcy „Dziedziniec” oraz wielu Darczyńców indywidualnych
i instytucjonalnych z kraju i z zagranicy (w tym ponad 550 Patronów piszczałek).

Ogółem w prace konserwatorskie bezpośrednio zaangażowanych było ponad 80 osób, zaś
w budowę instrumentu prawie 40, nie licząc osób zaangażowanych w inne prace pomocnicze (konsultacje organologiczne, kwerendy, dokumentacja fotograficzna, tłumaczenia językowe, konsultacje prawne, obsługa księgowa itp.).

–  o. Tomasz Jank – w imieniu zakonu w latach 2005-2018 kierował projektem odbudowy organów, m.in. zlecił Katarzynie Dareckiej przygotowanie pełnej inwentaryzacji zachowanych elementów szaf i prospektów. W roku 2008 zainicjował odbudowę organów; dokonał wyboru wykonawcy prac konserwatorskich, a do współpracy przy projekcie zaprosił Marię Zakrzewską i Andrzeja Szadejkę. Przygotowywał wnioski i kierował prośby o dotacje do MKiDN, Gminy Miasta Gdańska oraz innych instytucji, firm i osób prywatnych. Organizował i rozliczał środki przeznaczone na realizację inwestycji.

–  Andrzej Szadejko – w latach 2008-2018 służył pomocą merytoryczną przy projekcie. Jest autorem wytycznych merytorycznych i koncepcji stylistycznej budowy nowego instrumentu, która została przyjęta przez klasztor jako podstawa do realizacji w roku 2011. Był przewodniczącym jury konkursowego, które wyłoniło przyszłego wykonawcę instrumentu podczas Międzynarodowego Konkursu Organmistrzowskiego w roku 2011. W grudniu 2012 roku klasztor podpisał z panem Andrzejem umowę dotyczącą nadzoru merytorycznego nad budową nowego instrumentu (2012-2013; 2016-2018) oraz zlecił mu koordynację tych prac. Od roku 2008 Andrzej Szadejko prowadził promocję projektu, m.in. organizując Koncerty dla Gdańszczan i festiwal ORGANy PLUS+.

–  Maria Zakrzewska – brała czynny udział w relokacji zachowanych elementów szaf organowych z poddasza kościoła Świętej Trójcy do prezbiterium w roku 2003 oraz kierowała ich wstępną inwentaryzacją i konserwacją. Pomagała w pisaniu wniosków o dotacje na prowadzone prace do MKiDN i Gminy Miasta Gdańska oraz w ich rozliczaniu. Prowadziła nadzór inwestorski nad pracami konserwatorskimi prowadzonymi w latach 2008-2018.

 

W razie pytań dotyczących odbudowy organów prosimy o kontakt z gwardianem i rektorem kościoła Świętej Trójcy:  o. Tomasz Jank OFMConv. tel. +48 606231933; tjank@franciszkanie.pl

1% na odbudowę barokowych organów z kościoła Świętej Trójcy –   KRS 0000276836

Wystarczy w formularzu PIT wpisać nazwę stowarzyszenia Stowarzyszenie Przyjaciół Kościoła Świętej Trójcy „Dziedziniec”, podać numer  KRS 0000276836 oraz kwotę, którą chcesz przekazać.

Z serca dziękujemy tym wszystkim, którzy w poprzednich latach naszą wspólną incjatywę! Będziemy wdzięczni za ujawnie danych adresowych. W ten sposób będziemy mogli podziękować za dar listownie.

 

 

Film

Leave a comment

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *